Óbreytt ástand í íslenskum landbúnaði en þorramatur í boði
Kátt hefur verið á hjalla á búnaðarþingi Bændasamtakanna síðustu daga. Enda ærin ástæða til. Það er kreppa, hugmyndin um alþjóðaviðskipti á undir högg að sækja á sama tíma og þjóðleg og gamaldags gildi eru í hávegum höfð. Það er nánast orðið „in“ að vera í Bændasamtökunum í dag.
Kynnt var skoðanakönnun sem endurspeglaði þessi gildi. Fólk telur afar mikilvægt að tryggja innlenda matvælaframleiðslu og hugtök á borð við fæðuöryggi hljóma ekki jafnframandi nú og þau gerðu fyrir nokkrum árum síðan. Í þessum anda hefur svo bændaforystan fengið Jón Bjarnason í embætti landbúnaðarráðherra en í honum kristallast þessi gildi eins og ráðherrann sýndi fram á með því að gera notkun þorramats í auglýsingu Símans að umkvörtunarefni í ræðu sinni. Þessir glæsilegu varnartilburðir Jóns fyrir þorramatnum minntu helst á hina óborganlegu ræðu Jim Hacker í Yes, Minister til varnar ensku pylsunni.
Tollavernd og ríkisstuðningur
Bætt staða bænda vekur þó óneitanlega upp ákveðnar spurningar um þá miklu ríkisaðstoð sem þeim hefur verið veitt. Sú aðstoð hvílir á tveimur grunnstoðum, annars vegar umfangsmikilli tollavernd til þess að halda uppi verði á erlendri matvöru og hins vegar styrkjakerfi landbúnaðarins sem veitir þeim beina styrki til sinnar starfsemi og reksturs.
Tollaverndin hefur m.a. verið rökstudd með því að vegna þess hve sterkt gengi krónunnar hefur verið sé samkeppnisstaða íslensks landbúnaðar afar erfið, þar sem erlendar vörur væru afar ódýrar hér á landi. Þessi staða hefur vitaskuld gjörbreyst. Gengi krónunnar er gríðarlega veikt og það er ekki hagstætt að flytja inn erlenda matvöru. Því vaknar sú spurning hver sé rökstuðningurinn fyrir óbreyttri tollavernd þar sem núverandi aðstæður í efnahagslífinu hafa unnið mikið með íslenskri framleiðslu.
Ríkisstuðningur við bændur og framleiðslu þeirra hefur svo verið útskýrður með þeim hætti að nauðsynlegt sé að styðja við bændur og tryggja að þeir sem starfi í greininni geti framfleytt sér. Ennfremur hefur því verið haldið fram að stuðningur við bændur sé þáttur í að halda landinu í byggð. Staðan að þessu leyti hefur líka breyst mikið. Áhugi á innlendri framleiðslu hefur stóraukist. Eins og skoðanakannanir sem Bændasamtökin létu vinna fyrir sig gefa til kynna þá er meðbyr með bændum í dag og áhuginn hefur aukist verulega. Er eðlilegt að borga undir slíka atvinnugrein? Er ekki einmitt tækifæri til þess að stokka vel upp núna í styrkjakerfinu sem óumdeilt er að sé gamaldags og úrelt? Þetta tækifæri gæti haft þær þægilegu hliðarafleiðingar varðandi það stóra verkefni stjórnvalda um þessar mundir að ná niður ríkisútgjöldum að létta af baki stjórnvalda 10-15 milljörðum á ári og munar um minna.
Íslenskur landbúnaður nýtur meiri forgjafar og opinbers stuðnings en dæmi eru um í öðrum atvinnugreinum. Þrátt fyrir það hefur verð á landbúnaðarafurðum verið geysilega hátt hér á landi og möguleikar á erlendri samkeppni hafa verið nánast engir. Það efnahagshrun sem varð hér fyrir einu og hálfu ári hefur gert það að verkum að hugsa þarf marga hluti upp á nýtt. Landbúnaðarkerfið getur ekki verið þar undanskilið.
- Árni Helgason
