Stofnun Heimdallar

I. Aðdragandi stofnunarinnar

Eins og kunnugt er, var íhaldsflokkurinn stofnaður 1924. Var honum í upphafi ætlað þða hæutverk eitt, að koma fjárhag þjóðarbússins á réttan kjöl, en um þetta leyti horfði til hinna mestu vandræða með fjármál ríkisins. Þetta hlutverk leysti flokkurinn eins vel af höndum og vadatími hans frekast leyfði.

En sameining þeirra manna, sem mynduðu Íhaldsflokkinn, og þannig var miðuð við fjárhag ríkisins, eins og hann var á þeim tíma, eignaðist brátt fleiri og stærri stefnumið, sem hvorki voru tímabundin nér verkbundin. Við starfið í flokknum kom það skjótlega í ljós, að mennirnir, sem skipuðu hann, áttu sammerkt í mörgu öðru á þjóðmálasviðinu en óskinni um það að rétta við fjárhaginn. Þeir voru allir þeirrar skoðunar, að hyrningarsteinn allra efnahagslegra og menningarlegra framfara væri einkum í því fólginn, að einstaklingurinn nyti sem mests frjálsræðis. Þeir trúðu á ágæti framtaks einstaklingsins -individualismans-, séreignarskipulagið, og þeir gerðu flokk sinn að verndara þess gagnvart hinum rauðu og rauðflekkóttu niðurrifsöflum.

Sennilega hefur það og valdið miklu um, að flokkurinn leystist ekki upp eftir að fyrsta starfsmiði hans var náð, að um þessar mundir gerðust raddir þeirra manna í íslenzkum stjórnmálum æ háværari, sem vildu allt einstaklingsframtak feigt. Þetta gerði það ennþá ljósara, að það var heilög skylda og þjóðarnauðsyn, að þeir menn fylktu liði, sem annarsvegar vildu verja þjóðina fyrir erlendum öfga- og ómenningarstefnum, en hinsvegar trúðu því, að andlegur og fjárhagslegur velfarnaður hennar væri fyrst og fremst undir því kominn, að einstaklingurinn fengi sem víðtækast athafnafrelsi, og að hann væri hvattur til atorkusemi.

Þetta tvennt, annars vegar hin sameiginlega skoðun um ágæti sjálfstæðisstefnunnar -individualismans- fram yfir aðrar þjóðmálastefnur, og hins vegar hin hemillausa ofsókn rauðu aflanna gegn afsprengi hennar, séreignarskipulaginu, mun hafa ráðið mestu um það, að Íhaldsflokkurinn hélt áfram að vera til, eftir að hann hafði lokið því starfi, sem hann hafði í upphafi sett sér. Flokkurinnn varð þannig við starf sitt að flokki ,,individualismans", flokki sjálfstæðisstefnunnar í landi voru. En einkenni sjálfstæðisstefnunnar er ekki ,,íhald" í þeirri merkingu, sem það hefur fengið í tungu vorri, heldur framstigult starf, en þess vegna var nafn flokksins rangnefni.

En þegar menn sáu, að flokkurinn hafði haslað sér þannig völl á þjóðmálasviðinu, að hann hafði tekið upp varnar og sóknarbaráttu, varnarbaráttu gegn þeim öflum, sem vildu þurrka einstaklinginn, sem slíkan, út úr mannlífinu og skapa í stað hans hópmennin, en sóknarbaráttu fyrir sívaxandi þjóðarhagsæld á grundvelli andlegs þroskamöguleika einstaklingsins, og aukinnar fjárhagslegrar velmegunar hans, varð mönnum einnig ljóst, að hér var á ferðinni barátta, sem var auðsætt að mundi verða að heyjast um skeið í ókominni framtíð. En vegna þessarar afstöðu sinnar til fortíðar og framtíðar er það ekki að undra, þótt flokkurinn annarsvegar þættist með rétti geta kallað æskuna til fylgis við málstað sinn, og að æskan hinsvegar bregðist vel við þeirri köllun og fyndi sig eiga hlutverk að leysa undir merkjum flokksins og teldi sig finna í honum stærri og frjálsari svið til sjálfstæðrar atorkusemi og heilbrigðari sjálfsþroskunar, en í viðjum hinna flokkanna.

Hin skýrasta staðfesting á því, að unga fólkið leit þannig á, eins og nú hefir verið greint, er það, að fyrsta stjórnmálafélag ungra manna hér á landi er einmitt stofnað af mönnum fylgjandi Íhaldsflokknum svo nefnda. En þetta félag var stjórnmálafélagið Heimdallur.

II. Stofnunin

Heimdallur, félag ungra sjálfstæðismanna, var stofnað 16.febrúar 1927. Það er, eins og fyrr er sagt, fyrsta stjórnmálafélag ungra manna á þessu landi. Og frá Heimdalli eru þannig runnar þær öldur, sem nú um áratug hafa vakið velflesta æskumenn landsins til hugsunar um þjóðmál.

Hvatamenn stofnunarinnar voru nokkrir ungir menn, áhugasamir um stjórnmál, og nokkrir eldri áhugamenn Íhaldsflokksins. Af eldri mönnum mun Sigurbjörn Þorkelsson hafa verið einna ötulastur um stofnun félagsins. Þeir ungir menn, sem sérstaklega munu hafa unnið að undirbúningi stofnunarinnar, eru þeir sem sátu í undirbúningsnefndinni og þeir, sem urðu fyrstu embættismenn félagsins. Eru þessir menn skráðir hér síðar.

Sú hugsun, sem lá að baki stofnununni, var einkum sú, eins og kemur fram hér að framan, að reyna með félagi þessu að efla sjálfstæðisstefnuna, sem þá kenndi sig við Íhaldsflokkinn, sérstaklega á þann hátt, að leitast við að glæða áhuga ungra mann fyrir stjórnmálum og sýna þeim fram á ágæti stefnunnar. Var bæði eldri og yngri mönnum Íhaldsflokksins það ljóst, að pólitískur félagsskapur, skipaður ungum mönnum, myndi veita flokknum hið drýgsta brautargengi. Slík samtök myndu verða vaxandi boðberi þroskamöguleika flokksins og örugg trygging fyrir sífelldri endurnýjun hans. Níunda dag febrúarmánaðar 1927 komu svo þessir áhugamenn saman til fundar, til þess að ,,undirbúa félagsstofnun meðal ungra manna, er fylgdu Íhaldsflokknum að málum", eins og það er orðað í stofnfundargerðinni. Ekki er fullkunnugt um alla þá menn, sem þennan fund sátu, en hér munu þeir aðallega hafa átt hlut að, sem vísað er til hér að framan. Á þessum áhugamannafundi var kosin nefnd, sem skyldi sjá um stofnunina og semja uppkast til laga. Þessa nefnd skipuðu: Lárus H. Blöndal, Þorgrímur Sigurðsson, Ólafur H. Jónsson, Sigurður Haukdal og Jón Vestdal. Var Lárus formaður nefndarinnar.

Nefnd þessi boðaði síðan til fundar þess, sem talinn er stofnfundur félagsins. Var fundur sá haldinn í Kaupþingsalnum þann 16.febrúar 1927. Lárus H. Blöndal setti fundinn, enn Gunnlaugur Briem var fundarstjóri og Jón Vestdal ritari.

Lagði Lárus þar fram frumvarp til laga, sem nefndin hafði samið. Einnig var lagt fram frumvarp til fundarskapa, og hafði nefndin einnig samið það. Fundarskapafrumvarpið var samþykkt óbreytt, en lagafrumvarpið með nokkrum breytingum. Þó var ekki gegnið endanlega frá samþykkt laganna. Stafaði það af því, að menn vildu fá tækifæri til þess að athuga, hvaða nafn félagið skyldi bera. Bauð Sigurbjörn Þorkelsson verðlaun þeim, sem bezt nafn veldi félaginu. Skyldu uppástungur koma fram á næsta fundi. Þá var á þessum fundi kosin fyrsta stjórn félagsins. Voru í hana kjörnir þessir menn: Pétur Hafstein, formaður, en meðstjórnendur: Ólafur H. Jónsson, Gunnlaugur Briem Einarsson, Lárus H. Blöndal og Torfi Jóhannsson. Skipti stjórnin með sér verkum þannig: Gunnlaugur var varaform., Lárus ritari, en Ólafur gjaldkeri. Í varastjórn voru kosnir: Magnús Thorlacius, Björn Blöndal, Sigurður Haukdal. Endurskoðendur voru kosnir: Einar Ásmundsson og Pálmi Jónsson.

Eins og menn sjá af þessu, sem hér hefir sagt verið, var félaginu ekki gefið nafn á þessum fundi. Engu að síður ber að telja þann fund félagsins stofnfund þess, enda er svo gert í fundargerðinni, og eru þeir taldir stofnendur, sem þann fund sátu, en þeir voru 37 að tölu. Fara nöfn þeirra hér á eftir:

Pétur Hafstein, nú dáinn.
Ólafur H. Jónsson, nú framkvæmdastjóri í Rvík.
Lárus H. Blöndal, nú skrifstofumaður hjá Alþingi.
Gunnlaugur Briem Einarsson, nú dáinn.
Torfi Jóhannsson, nú fulltrúi í Rvík.
Magnús Thorlacius, nú málaflutningsmaður í Rvík.
Björn Blöndal, nú verzlunarmaður á Selfossi.
Sigurður Haukdal, nú prófastur í Flatey.
Einar Ásmundsson, nú járnsmiður í Rvík.
Pálmi Jónsson, nú verzlunarmaður í Rvík.
Magnús Finnbogason, nú mag. art. í Rvík.
Haflðiði Helgason, nú bókari á Siglufirði.
Jóhann G. Möller, nú aðalbókari í Rvík.
Sigurður Jóhannsson, nú forstjóri í Rvík.
Haraldur Bjarnason, nú stúdent í Vestmannaeyjum.
Sigurbjörn Þorkelsson, nú kaupmaður í Rvík.
Karl Þorfinnsson, nú verzlunarmaður í Rvík.
Snorri Ólafsson, nú læknanemi í Rvík.
Baldur Jónsson, nú prentari í Rvík.
Daníel Ólafsson, nú verzlunarmaður í Rvík.
Jón Geirsson, nú læknir á Akureyri.
Þorgrímur Sigurðsson, nú prestur á Grenjaðarstað.
Gísli Edvaldsson, nú rakari á Ísafirði.
Sigm. Kr. Sigmundsson, nú raffræðin. í Þýskal.
Ragnar Lárusson, nú fátækrafulltrúi í Rvík.
Símon Sigmundsson, nú kennaraskólanemi í Rvík.
Tómas Pétursson, nú verzlunarmaður í Rvík.
Hörður Þórðarson, nú bankaritari í Rvík.
Kjartan Jóhannsson, ní læknir á Ísafirði.
Helgi Konráðsson, nú prestur á Sauðárkróki.
Gunnar Þorsteinsson, nú hæstaréttarmálaflm. í Rvík.
Hálfdan Helgason, nú verzlunarmaður í Rvík.
Guðjón Einarsson, nú verzlunarmaður í Rvík.
Jón Vestdal, nú efnafræðingur í Rvík.
Sigurður Einarsson, nú verzlunarmaður í Rvík.
Magnús Björnsson, nú dáinn.
Ólafur Þorsteinsson, nú læknir á Landspítalanum.